Marta Kalmus-Jankowska należy do grona aktorek, które zbudowały swoją pozycję przede wszystkim na scenie, choć widzowie kojarzą ją także z popularnych seriali i filmów. W tym tekście porządkuję najważniejsze informacje o jej wykształceniu, karierze teatralnej, rolach ekranowych, pracy radiowej oraz związku z Piotrem Jankowskim.
Najważniejsze fakty o aktorce i jej dorobku
- Rocznik 1969, urodziła się w Lublinie i w 1992 roku ukończyła PWST w Krakowie.
- Od 1996 roku jest związana z Teatrem Wybrzeże w Gdańsku.
- Na ekranie pojawiła się między innymi w serialach „Na Wspólnej”, „Na dobre i na złe” oraz „Barwy szczęścia”.
- Jej filmowe role obejmują między innymi występ w „Czarnym czwartku. Janku Wiśniewskim padł”.
- Prywatnie jest żoną aktora Piotra Jankowskiego, z którym współpracowała także przy projektach radiowych.
Kim jest Marta Kalmus-Jankowska
Marta Anna Kalmus, znana po ślubie jako Marta Kalmus-Jankowska, jest polską aktorką teatralną, filmową i telewizyjną. Urodziła się w 1969 roku w Lublinie, a w 1992 roku ukończyła Wydział Aktorski PWST w Krakowie. W 2026 roku kończy więc 57 lat.
Jej droga do zawodu nie była od początku oczywista. W liceum grała w teatrze szkolnym, ale po maturze interesowała się także psychologią i uczęszczała na wykłady na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Ostatecznie wybrała aktorstwo i, co istotne, dostała się do szkoły teatralnej już za pierwszym razem.
Debiut teatralny zaliczyła jeszcze podczas studiów. Wystąpiła jako Zosia w „Weselu” w reżyserii Andrzeja Wajdy, co było mocnym początkiem kariery. Rok wcześniej pojawiła się na ekranie w filmie „Nad rzeką, której nie ma” Andrzeja Barańskiego, wcielając się w Monikę.
Teatr stał się centrum jej kariery
Choć telewizja przyniosła jej większą rozpoznawalność, sama aktorka wielokrotnie podkreślała, że najlepiej czuje się w teatrze. Po ukończeniu studiów przez około sześć lat była związana z Teatrem Starym w Krakowie, a od 1996 roku pracuje w gdańskim Teatrze Wybrzeże.
Na scenie mierzyła się zarówno z klasyką, jak i dramatem współczesnym. W jej dorobku znalazły się między innymi Ofelia w „Hamlecie”, Salomea w „Śnie srebrnym Salomei”, Sasza w „Płatonowie” oraz Ania w „Wiśniowym sadzie”. To role wymagające nie tylko warsztatu, ale też dużej odporności emocjonalnej.
Największym wyzwaniem aktorskim była dla niej Ofelia. W spektaklu „H.” według „Hamleta” Szekspira, wyreżyserowanym przez Jana Klatę w hali Stoczni Gdańskiej, ta postać zyskała dodatkowy, bardziej współczesny wymiar. W mojej ocenie właśnie takie role najlepiej pokazują różnicę między aktorem znanym z serialu a artystą, który potrafi utrzymać uwagę widowni przez cały spektakl.
Występowała także w Teatrze Telewizji, między innymi w „Płatonowie”, „Wiśniowym sadzie”, „Śnie srebrnym Salomei” oraz „H.”. Jej dorobek dobrze wpisuje się w tradycję polskich aktorek scenicznych, dla których ekran jest ważnym dodatkiem, ale nie zastępuje bezpośredniego spotkania z publicznością. Podobny sposób patrzenia na długą pracę artystyczną widać w sylwetce ikony baletu, gdzie również liczy się konsekwencja i lata obecności na scenie.
Najważniejsze role filmowe i serialowe
Największą popularność telewizyjną przyniosła jej rola Renaty Zięby-Kraszewskiej w serialu „Na Wspólnej”. Aktorka dołączyła do obsady w 2006 roku i przez kilka lat była częścią jednej z najbardziej rozpoznawalnych polskich produkcji obyczajowych. Ta rola pokazała ją widzom, którzy wcześniej mogli znać ją głównie z teatru.
Występowała również gościnnie w „Na dobre i na złe”, a później pojawiła się między innymi w „Barwach szczęścia” i „Hotelu 52”. Nie budowała jednak kariery wyłącznie na dużej liczbie serialowych występów. Jej ekranowe role są raczej uzupełnieniem dorobku scenicznego niż jego podstawą.
W kinie warto zwrócić uwagę na film „Czarny czwartek. Janek Wiśniewski padł”, w którym zagrała Irenę Drywę, żonę Leona. Produkcja opowiadająca o wydarzeniach Grudnia 1970 wymagała od obsady powściągliwości i wiarygodności, ponieważ emocje wynikają w niej przede wszystkim z sytuacji historycznej, a nie z efektownych gestów.
Na ekranie pojawiała się też w produkcjach telewizyjnych i krótkich formach filmowych, między innymi w „Usłysz mnie”, „Chłopcu na galopującym koniu” oraz spektaklu telewizyjnym „Zmierzch bogów”. Jeśli ktoś zna ją tylko z jednej roli serialowej, łatwo może przeoczyć fakt, że jej filmografia jest mocno związana z teatrem i ambitniejszym repertuarem.
Gdańsk, radio i życie poza kamerą
Gdańsk jest ważnym punktem jej biografii zawodowej. To właśnie z tym miastem wiąże się jej wieloletnia praca w Teatrze Wybrzeże, działalność artystyczna oraz współpraca z lokalnymi instytucjami kultury. Aktorka została także inicjatorką i gospodynią Krakowskiego Salonu Poezji w Gdańsku, łącząc interpretację literatury z bezpośrednim kontaktem z publicznością.
W 2020 roku razem z Piotrem Jankowskim została jednym z głosów Radia Gdańsk. Było to dla niej nowe doświadczenie, choć z radiem zetknęła się już podczas nauki aktorstwa. Praca przy głosie wymaga innego rodzaju precyzji niż scena, ponieważ słuchacz nie widzi gestu, kostiumu ani mimiki. Liczy się oddech, tempo, akcent i umiejętność budowania obrazu samym brzmieniem głosu.
Piotr Jankowski jest jej mężem i również pracuje jako aktor. Para od lat jest związana z Trójmiastem, ale nie należy do osób, które regularnie wystawiają prywatne życie na pokaz. To rozsądne podejście, szczególnie w zawodzie, w którym zainteresowanie mediów łatwo przesuwa uwagę z dorobku artystycznego na sprawy osobiste.
Przy opisywaniu artystów staram się oddzielać potwierdzone informacje od plotkarskich skrótów. W tym sensie ciekawym uzupełnieniem jest historia Eugenii Gromysz, ponieważ pokazuje, jak można opowiadać o życiu bliskiej osoby artysty bez redukowania jej historii wyłącznie do nazwiska partnera.
Dlaczego jej dorobek zasługuje na uwagę
Największą siłą tej kariery jest równowaga między teatrem, telewizją, filmem i radiem. Marta Kalmus-Jankowska nie jest aktorką kojarzoną wyłącznie z jednym serialem ani jedną głośną premierą. Jej zawodowa droga rozwijała się stopniowo, a fundamentem pozostała praca sceniczna.
Widz, który chce poznać jej dorobek, powinien zacząć od ról teatralnych, a dopiero później sięgnąć po produkcje telewizyjne. Taka kolejność pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego jej ekranowe występy często mają spokojny, oszczędny charakter. To aktorstwo oparte na obserwacji, głosie i emocjonalnej kontroli, a nie na ciągłym podkreślaniu obecności.
Jej przykład przypomina mi, że popularność nie zawsze jest najlepszą miarą pozycji artysty. Czasem ważniejsza okazuje się długoletnia obecność w repertuarowym teatrze, umiejętność pracy z klasycznym tekstem oraz gotowość do podejmowania różnych form, od sceny po mikrofon radiowy.
